Jesteś tutaj

Kosmiczny pierścień w 3D

  • Mgławica planetarna M57 (mgławica pierścień)
    Mgławica planetarna M57 (mgławica pierścień)

Oglądając zdjęcia z kosmicznego teleskopu Hubble’a, można podziwiać wiele przeróżnych i zapierających dech w piersiach “kwiatów na kosmicznej łące”. Wspaniałym przykładem takiego kwiatu w postaci pierścienia jest słynna mgławica planetarna M57 z katalogu Messiera, lepiej znana jako mgławica pierścień (ang. ring nebula) [zdjęcie obok]. Ale czym właściwie jest mgławica planetarna?

 

Gwiezdny nagrobek

Mgławica planetarna, wbrew swojej nazwie, nie ma nic wspólnego z planetami. Nazwa tego typu obiektom została nadana, zanim odkryto ich prawdziwą naturę. A jak to bywa w nauce, często nadana nazwa okazuje się być nieadekwatna, gdy nie rozumie się w pełni natury danego zjawiska. A te obiekty, to nic innego jak tylko pozostałości po ‘’umarłych’’ już gwiazdach. Można więc, w pewnym sensie, powiedzieć, że są to gwiezdne nagrobki.

Piękna śmierć gwiazdy

Od dawna wiadomo, że gwiazdy o stosunkowo niewielkich masach (takie jak nasze Słońce, czyli gwiazdy karłowate), gdy wypalą całe paliwo jądrowe w reakcjach syntezy jądrowej, kończą swój żywot, tworząc w swoim centrum bardzo ciężkie jądro. Materia w nim zgromadzona jest tak ciężka, że jej objętość odpowiadająca łyżeczce od herbaty ważyłaby jedną tonę. Jednocześnie, odrzucają one swą zewnętrzną otoczkę w postaci czegoś, co nazywamy później "mgławicą planetarną”.  Gdy ta otoczka zostanie odrzucona wystarczająco daleko, oczom obserwatora ukazuje się ciężkie jądro w postaci bardzo małej białej gwiazdy, nazywanej przez astronomów białym karłem.

Stary pierścień rzuca nowy cień

Ostatnie analizy obrazów M57, które otrzymano z teleskopu Hubble’a, pokazują, że te odrzucane otoczki nie są sferycznie symetryczne, jak dotąd sądzono. Mają one bardziej skomplikowaną strukturę, a wspomniany pierścień jest tylko jednym z jej elementów.  Jego wewnętrzną warstwę tworzy azot (kolor czerwony na wideo z linku poniżej), a wewnętrzną tlen (kolor zielony). Dziurę w pierścieniu wypełnia obłok helu, kształtem przypominający piłkę do rugby (kolor niebieski). Cięższe pierwiastki utworzyły zagęszenia materii, dlatego nie zostały “wywiane” przez podmuch odrzutu materii, lecz pozostawiły smugi widoczne w strukturze obłoku. Ponadto, w skład mgławicy wchodzi jeszcze wewnętrzne i zewnętrzne wodorowe halo, które jako pierwsze zostało odrzucone przez umierającą gwiazdę.

Trówymiarowa animacja mgławicy (źródło: www.space.com)

Natomiast to czy odrzucona materia wygląda jak pierścień, czy też ma inną strukturę, zależy od tego pod jakim kątem patrzymy na to zjawisko. W przypadku M57 patrzymy na nią z kierunku “bieguna” czyli osi, wokół której utworzył się pierścień. Całą mgławica ucieka w przestrzeń kosmiczną z niesamowitą prędkością prawie 70 tysięcy kilometrów na godzinę (70 000  km/h) i będzie tak uciekać jeszcze przez najbliższe 10 tysięcy lat.

Struktura mgławicy M57 wg. najnowszych badań obrazów z teleskopu Hubble'a
(źródło: http://www.space.com/21286-ring-nebula-hubble-telescope-photos.html, CREDIT: NASA, ESA, and A. Feild (STSd))
 

Nowe obrazy otrzymane z teleskopu Hubble’a pozwoliły naukowcom po raz pierwszy otrzymać pełen trójwymiarowy obraz mgławicy planetarnej. Dzięki temu mogą oni teraz wnikliwie przestudiować tego rodzaju struktury i rzucić więcej światła na, nie do końca jeszcze poznany etap ewolucji gwiazd, jakim jest mgławica planetarna. Jest to o tyle ważne, że za ok. 5-6 miliardów lat nasze Słońce również "zakwitnie" na “kosmicznej łące” w podobny sposób. Na zakończenie jeszcze jeden film tym razem z  YouTube’a pt: “The Mighty Ring”, opisujący nowe odkrycia dotyczące mgławicy pierścień:

 

 

Źródła:

  1. Artykuł na portalu space.com: http://www.space.com/21286-ring-nebula-hubble-telescope-photos.html
  2. Film z YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=Mqg3mekKw7w
  3. wikipedia: http://pl.wikipedia.org/wiki/Mg%C5%82awica_Pier%C5%9Bcie%C5%84

 

  • Obrazek użytkownika Tomasz Kazimierczak
    O autorze:

    Tomasz Kazimierczak

    Redaktor działu astro
    Astro-fiztaszkowiec kosmiczny. Już od dziecka wykazywał zainteresowanie do zgłębiania natury Wszechświata. Ta wrodzona ciekawość pchnęła go na studia astronomiczne oraz spowodowała, że kosmologia stała się jego podstawową dziedziną badań. Jednak nie oznacza to, że jego fiztaszki będą związane tylko z tą dziedziną astronomii.

Komentarze

Obrazek użytkownika Sky Paparazzi

Najbardziej zachwycając fotografia obiektu astronomicznego w 2013 roku, zaraz po NGC 602! To naprawdę niezwykłe, że obiekty , uważane dotąd za dokładnie przebadane, ukazują po latach zupełnie nowe oblicza, a odkrycia tego typu mogą być przełomowe dla astronomii. Moim zdaniem fotografia opublikowana na stronie HST jest zdecydowanie zbyt ciemna. Podświetliłam ją nieco w programie graficznym, dzięki czemu znacznie lepiej widać otaczające M57 struktury.
Serdecznie pozdrawiam :)

Dodaj komentarz